Hành tăm – Gia vị độc đáo của người Thái

Hành tăm là hành gì? Hành tăm có tác dụng và lợi ích như thế nào? Tại sao lại gọi là gia vị độc đáo của đồng bào dân tộc Thái, loại hành này có khác gì với hành bình thường?. Để có câu trả lời chi tiết thì hãy cùng Đặc sản Tây Bắc tìm hiểu chi tiết ngay trong bài viết dưới này bạn nhé!

Hành tăm là hành gì?

Hành tăm (còn gọi là hành trắng, củ nén) là một loại gia vị thuộc họ hành (Allium schoenoprasum). Cây hành tăm thường cao khoảng 10–15 cm (đôi khi đến 20–30 cm), có củ màu trắng to bằng ngón tay út (khoảng đường kính 2 cm) và lá hình trụ rỗng, nhỏ như cái tăm. Không giống hành lá hay hành khô, hành tăm có hương thơm cay ấm rất riêng: nó không có mùi hôi như tỏi, khi nấu lên cho vị cay nồng và hương thơm dịu đặc trưng.

Nhờ củ nhỏ và mùi thơm thanh, hành tăm được dùng cả tươi và phơi khô như một loại “hành thơm” vùng cao, góp phần tạo nên hương vị đậm đà khác biệt cho món ăn.

Vai trò của hành tăm trong đời sống và văn hóa người Thái

Người Thái Tây Bắc Việt Nam (Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên…) có nền ẩm thực gắn liền với lúa nếp và thiên nhiên. Theo các nghiên cứu, đồng bào Thái sử dụng rất nhiều loại rau rừng, củ quả và gia vị địa phương trong chế biến thức ăn. Trong khi xôi nếp là lương thực chính trong bữa ăn, hành tăm lại là gia vị không thể thiếu cho các món mặn của người Thái.

Hành tăm thường xuất hiện trong món cá nướng, thịt gác bếp, lươn kho, canh xương su su… của đồng bào. Khi ướp cá suối, cá lăng hay lươn nướng, người Thái thường đập dập hành tăm trộn cùng gia vị để khử mùi tanh và tạo hương thơm nồng đặc trưng. Ẩm thực lễ tết, cưới hỏi của người Thái cũng bao gồm nhiều món chứa hành tăm: chẳng hạn ăn kèm xôi nếp với muối vừng pha hành tăm, hay canh gà, canh lá rừng nấu với hành tăm.

Nhờ vậy, hành tăm không chỉ là gia vị mà còn là “hương vị tâm linh” gắn kết gia đình, giữ gìn văn hóa vùng cao, khiến bữa ăn Thái vừa ấm cúng vừa đậm đà hương vị núi rừng.

Giá trị dinh dưỡng và công dụng chữa bệnh của hành tăm

Hành tăm chứa nhiều chất dinh dưỡng và hợp chất sinh học có lợi. Trong củ và lá hành tăm có chứa các hợp chất lưu huỳnh (methylpen, pentylhydrodisulfid…) cùng nhiều tiền vitamin A, B, C. Các chất này có tác dụng kháng khuẩn, chống viêm và tăng cường hệ miễn dịch, đồng thời bổ sung dưỡng chất cho cơ thể. Trong Đông y, hành tăm được coi là “vị thuốc” quý với tính ấm, mùi hăng nồng có tác dụng ôn ấm tỳ vị và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh thông thường.

Cụ thể, hành tăm giúp tiêu đờm, giảm ho, làm ra mồ hôi và lợi tiểu để giải cảm lạnh nhanh chóng; đồng thời có khả năng sát khuẩn, hỗ trợ giải độc (trị ong đốt, côn trùng cắn, ngộ độc nhẹ). Người ta còn dùng hành tăm giã nhuyễn và dùng để xoa bóp giảm đau bụng, ho gà hoặc bồi dưỡng cơ thể sau ốm. Tổng hợp lại, hành tăm được đánh giá là một loại gia vị giàu dinh dưỡng và “thần dược” dân gian, vừa giúp bổ sung vitamin và khoáng chất, vừa hỗ trợ phòng và trị các chứng cảm cúm, viêm họng, đầy bụng hiệu quả.

• Lưu ý dinh dưỡng: Hành tăm chứa các hợp chất lưu huỳnh kháng khuẩn cùng tiền vitamin A, B, C cần thiết cho cơ thể.
• Công dụng Đông y: Vị cay ấm của hành tăm giúp ôn tỳ vị, tiêu đờm, giảm ho, lợi tiểu và sát khuẩn, hỗ trợ trị cảm lạnh, cảm cúm và côn trùng cắn.
• Dân gian: Dân gian thường giã nhuyễn hành tăm pha nước uống hoặc chưng cách thủy với đường phèn để chữa ho gà, cảm lạnh hoặc ủ ấm bụng khi bị đầy hơi.

>>>Click để biết:

Hạt mắc khén là gì ?

Và hạt dổi là gì bạn nhé!

Trồng trọt và bảo quản hành tăm

Hành tăm dễ trồng và thu hoạch quanh năm ở các vùng trung du, miền núi. Thông thường, người dân gieo hạt hành tăm vào mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch). Cây sinh trưởng tốt trong điều kiện mát mẻ, sau khoảng 4–5 tháng bắt đầu trổ củ trắng và có thể thu hoạch liên tục từ tháng 6 âm lịch trở đi. Ưu thế của hành tăm là dễ thích nghi với nhiều loại đất: có thể trồng ở ruộng lúa, trên đồi, thậm chí dưới tán rừng hay đất cát.

Sau khi thu hoạch, lá của hành tăm có thể cắt dùng ngay (để xào hoặc làm tăng hương vị món canh). Còn củ hành tăm bảo quản được tương đối lâu nếu xử lý kỹ. Thông thường bà con sẽ phơi khô để dùng dần; nếu muốn giữ được quanh năm, người ta có thể rửa sạch, hong khô và cất vào hộp kín, bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh dùng trong vài tháng. Để để được lâu hơn (khoảng 1 năm trở lên), hành tăm có thể được cấp đông hoặc hút chân không, dù khi đó hương thơm đặc trưng của củ sẽ giảm bớt.

• Mùa vụ trồng: Gieo từ tháng 5–10 âm lịch; cây thích mưa lạnh, 5 tháng có thể thu hoạch củ.
• Đất trồng: Thích hợp ở đất tơi xốp, trồng được ở ruộng, đồi, rừng thông hay đất cát.
• Thu hoạch: Cắt lá lấy dùng ngay; thu củ tươi để rửa và bảo quản.
• Bảo quản: Hành tăm tươi có thể cho vào túi/hộp kín để ngăn mát (dùng trong vài tháng); phơi khô hoặc cấp đông để dùng lâu dài; phương pháp hiện đại là đóng gói hút chân không để giữ hương vị tốt nhất.

Với hình dáng nhỏ xinh, hương vị độc đáo và công dụng đa dạng, hành tăm đã trở thành gia vị linh hồn trong ẩm thực và đời sống văn hóa của người Thái Tây Bắc. Bất cứ ai say mê khám phá ẩm thực dân tộc đều không thể bỏ qua một bữa cơm gia đình hay mâm cỗ Thái nếu thiếu đi bóng dáng của loại củ thơm nức này.