Nếp Tú Lệ hay còn được gọi là nếp Tan Lả(theo tiếng của đồng bào người Thái), là loại gạo nếp đặc sản nổi tiếng chỉ có ở thung lũng Tú Lệ, Văn Chấn vùng Yên Bái. Và để hiểu rõ hơn về gạo nếp Tú Lệ thì ngay bây giờ chúng ta cùng tìm hiểu chi tiết ở bài viết này bạn nhé!.
Hiểu rõ về nếp Tú Lệ
Là một loại gạo nếp đặc trưng của đồng bào người Thái sinh sống tại thung lũng Mường Lò, xã Tú Lệ, Văn Chấn, Yên Bái. Gạo nếp Tú Lệ được xếp vào một trong những loại nếp ngon nhất ở nước ta.
Tại sao gọi là nếp Tú Lệ?
Theo người dân kể lại thì, nếp Tú Lệ được hình thành từ một câu chuyện có thật của đồng bài người Thái…
Khi xưa đồng bào Thái được một vị tiên ban tặng cho một ít giống thóc quý, kèm theo đó là một lời căn dặn: “Để mà có thể giống thóc này được phát triển và cho ra nhiều hạt gạo nếp dẻo thơm thì nó cần phải được gieo trồng trên mảnh đất phù hợp”. Và thế là người Thái cùng nhau đi khắp vùng núi Tây Bắc, cứ hễ đặt chân đến nơi nào thấy đất nơi đó tươi tốt thì gieo giống thử, như lại không thấy giống nảy mầm.
Đến một ngày nọ, khi họ đến dừng chân dưới chân đèo Khau Phạ, lúc xuống suối Mường Lùng của thung lũng Tú Lệ để nghỉ ngơi và uống nước, thì họ chợt thấy nước ở đây rất ngọt, cảnh quan thì tươi tốt. Thế là họ liền gieo giống và kết quả là hạt giống nảy mầm và cho ra những hạt gạo nếp chắc, dẻo thơm. Từ đó họ quyết định ở đây dựng lều, xây nhà và lập bản để trồng lúa nếp. Và lấy tên của thung lũng này đặt tên cho loại gạo nếp này luôn, đó là “Gạo nếp Tú Lệ”.
Nếp Tú Lệ hay còn được gọi là nếp Tan Lả – Ảnh từ Mai Hương
Khi thu hoạch, hạt nếp Tú Lệ rất chắc chắn, và có độ dẻo thơm hấp dẫn, tất cả là đều nhờ vào nguồn nước suối Ngòi Hút, Nậm Lung và các chi lưu khác như: Huổi Sán, Huổi Tông, Huổi Lai, Bản Mạ, Nậm Ban. Đất gieo trồng ở đây cũng tơi và xốp hơn, giàu dinh dưỡng hơn, độ phù sa cũng tốt hơn, và đặc biệt là thời gian ban đêm ở đây dài hơn ban ngày. Nên đó cũng là một trong những yếu tố tạo nên sự dẻo thơm đặc trưng của nếp.
Mùa thu hoạch nếp Tú Lệ ở đây thường bắt đầu vào khoảng từ tháng 9 đến cuối tháng 10 hàng năm. Hạt gạo nếp chắc, tròn, có màu trắng trong và hơi đục ở phần đầu hạt.
Gạo nếp Tú Lệ chứa hàm lượng tinh bột, protein, chất xơ và đạm cao, không chứa gluten, chứa ít hàm lượng amyloza và đặc biệt là gạo nếp có chứa hàm lượng chất chống oxy hóa anthocyanin cao – có khả năng chống các bệnh như: tim, ung thư… tốt cho sức khỏe, và được người dân nơi đây chế biến rất nhiều món ngon hấp dẫn.
Các món ngon từ nếp Tú Lệ
Nếp Tú Lệ đồ xôi
Xôi nếp Tú Lệ, một món ăn đặc sản phổ biến và nổi tiếng của người dân vùng núi Tây Bắc nói chung và vùng Yên Bái nói riêng. Xôi khi đồ chín có mùi thơm thoang thoảng, xôi dẻo, có vị ngọt tự nhiên và đặc biệt là không bị dính tay như các loại xôi khác.
Một mẻ xôi nếp Tú Lệ dẻo thơm sẽ được đồ như sau:
Bước 1: Đầu tiên đem gạo nếp Tú Lệ đi vo sạch rồi ngâm với nước khoảng 6 đến 8 tiếng. Sau đó vớt ra rửa lại với nước lần nữa, rồi để ráo.
Bước 2: Bắt đầu đồ xôi, trước khi cho vào chõ đồ xôi, cần trộn nếp với một chút muối, sau đó hấp trong khoảng 30p. Trong quá trình hấp cứ 10p sẽ đảo đều xôi 1 lần, để xôi chín đều và tơi hơn.(Lưu ý đối với xôi nếp Tú Lệ này không nên đồ quá lâu, bởi sẽ dễ bị nhão hoặc bị dính đáy).
Xôi nếp Tú Lệ – Ảnh từ Sạch +
Quẩy nếp Tú Lệ
Nguyên liệu
- Gạo nếp Tú Lệ
- Trứng gà
- Đường
- Bơ lạt
- Dầu ăn
Cách làm
Bước 1: Đầu tiên xay gạo nếp thành bột mịn. Sau đó đánh trứng gà với một ít đường rồi khuấy đến khi có khí bọt thì cho bơ lạt vào khuấy cùng.
Bước 2: Trộn đều bột nếp và hỗn hợp trứng vừa khuấy xong, sau đó nhào nặn đều đến khi thấy bột thành một khối đồng nhất, mịn, dẻo và không bị dính tay thì cho vào khuôn ép tạo hình.
Bước 3: Sau khi ép xong thì cho những cây quẩy này vào chảo dầu sôi và chiến lên, chiên đến khi chín vào đều thì vớt ra để ráo dầu. Bánh quẩy khi chín rất thơm, giòn, xốp, ngọt, béo hòa quyện lại, ăn rất đã miệng.
Quẩy nếp Tú Lệ – Ảnh từ Lê Thu Hà
Cốm Tú Lệ
Cốm Tú Lệ, món ăn không chỉ nổi tiếng vùng núi Yên Bái mà cả vùng Tây Bắc, được chế biến theo cách truyền thống và dân dã. Với nhiều công đoạn rất tỉ mỉ và tốn khá nhiều thời gian. Cụ thể như sau:
Khi đến mùa vụ gặt lúa nếp, người dân thường chọn gặt những bông lúa còn đẫm sương đêm, sau đó mang về tuốt và đem rang ngay trên bếp củi lửa, bởi nếu để cách ngày thì khi rang hạt cốm không còn xanh và ngon nữa. Nhớ là lửa khi rang phải đều, được duy trì trong 30p, rang đến khi gạo nếp nứt hạt và dậy mùi thơm.
Sau khi hạt lúa được rang chín và để nguội thì sẽ cho vào cối đá để giã, cách giã sẽ là một người nhịp chày, một người dùng đũa cả để đảo lớn liên tục, và người giã luôn phải đều chân, không được dùng sức quá mạnh hoặc quá nhẹ. 2 người phải phối hợp nhịp nhàng thì cốm mới ngon.
Khi trấu đã nứt vỏ khỏi lúa, cốm sẽ được múc ra và đem đi sảy vỏ, và cứ thế cứ lặp đi lặp lại đến khi hạt cốm dẹt đều, tròn và không còn trấu nữa. Hạt cốm khi thành sản phẩm có màu xanh, vị ngọt rất thanh mát.
Theo như chia sẻ của người dân thì cứ trung bình khoảng 10 lần giã mới có thể có được một mẻ cốm ngon. Và giá cốm ở đây dao động khaonrg từ 100 – 120.000vnd/kg.
Cốm Tú Lệ – Ảnh sưu tầm
Bánh chưng từ nếp Tú Lệ
Đây cũng là một trong những đặc sản nổi tiếng ở vùng núi Tây Bắc được làm từ nếp Tú Lệ, bánh chưng dẻo, thơm, béo béo bùi bùi từ thịt ba chỉ và nhân đậu xanh.
Nguyên liệu chính để tạo nên chiếc bánh chưng Tú Lệ gồm: nếp tú lệ, đậu xanh, thịt lợn và một ít muối, tiêu, hành tím. Tất cả được gói trong những chiếc lá dong xanh mát. Cách thức làm bánh chưng từ nếp Tú Lệ này cũng khá giống với cách làm các loại bánh chưng khác.
>>>Bạn có thể tìm hiểu chi tiết ở cách làm bánh chưng đen Cao Bằng nhé!
Nếp Tú Lệ ngâm rượu
Ngoài các món ngon kể trên như: xôi nếp Tú Lệ hay cốm Tú Lệ,… thì gạo nếp Tú Lệ còn được dùng để ngâm rượu. Rượu nếp Tú Lệ(rượu Cốm Tú Lệ), là loại rượu được làm từ những hạt cốm non, có màu xanh. Cốm sau khi được tách vỏ sẽ đem đi nấu và ngâm với rượu cần/rượu nếp đều được( nồng độ rượu khoảng 40 – 45 độ).
Rượu cốm có hương thơm đặc trưng, có vị ngọt và độ cay nhẹ, tất cả hòa quyện tạo cho vị giác một cảm giác rất kích thích.
Cách ngâm rượu nếp Tú Lệ như sau:
Bước 1: Rửa sạch cốm và đem đi nấu như đồ xôi, sau khi chín thì dàn mỏng xôi và để ngội đến khi đưa tay vô thấy ấm ấm thì bắt đầu trộn với men. Tiếp đến thì cho vào bình ngâm, đậy kiểu hờ hờ bằng một tấm vải mỏng để oxi có thể vào được trong khoảng 7 ngày.(Nhớ đặt 1 cái rá ở dưới đít cơm để khi lên men không bị chua nhé).
Bước 2: Sau 7 ngày thì sẽ thu được phần dịch lên men và phần cơm rượu, phần dịch này sẽ được chắt ra hết và cho vào tủ lạnh để uống, mùi vị rất ngon.
Bước 3: Đổ toàn bộ các hỗn hợp cơm rượu và dịch lên men vào chum sành hoặc bình ngâm, sau đó đổ rượu vào và ngâm khoảng 3 tháng là đã có thể sử dụng được rồi. Bạn cũng có thể bỏ đi phần cơm rượu và ngâm tiếp nếu muốn lưu trữ lâu . Và nồng độ rượu này cho ra chỉ ở mức 30 – 32 độ.
Hy vọng với những thông tin mà Đặc sản Tây Bắc vừa chia sẻ trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về gạo nếp Tú Lệ vùng Yên Bái này.
