Tác dụng phụ khi lạm dụng mật ong cần phải lưu ý

Bài viết này chắc chắn sẽ hữu ích đến bạn. Bởi Đặc sản Tây Bắc sẽ chia sẻ đến bạn về những tác dụng phụ khi lạm dụng mật ong quá nhiều. Giúp bạn có thể lưu ý để sử dụng mật ong một cách hiệu quả nhất!

Tác dụng phụ khi lạm dụng mật ong

Mật ong từ lâu được xem là “thực phẩm thiên nhiên” giàu dinh dưỡng, được ong thu thập từ phấn hoa của các loài cây và hoa. Thành phần chính của mật ong là các đường đơn tự nhiên (glucose, fructose) cùng nhiều vitamin, khoáng chất và hợp chất chống oxy hóa. Nhờ đặc tính kháng khuẩn, chống viêm, mật ong thường được sử dụng để hỗ trợ chữa ho, lành vết thương, cải thiện sức đề kháng….

Tuy nhiên, giống như bất kỳ loại đường nào, sử dụng mật ong quá mức cũng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. WHO khuyến cáo mật ong được tính vào “đường tự do” nên chỉ nên chiếm dưới 10% năng lượng khẩu phần hàng ngày. Nếu lạm dụng (ví dụ ăn nhiều mỗi ngày hoặc uống đặc biệt khi đói), mật ong có thể gây ra hàng loạt hệ lụy không mong muốn như sau:

Rối loạn tiêu hóa

Mật ong chứa hàm lượng lớn fructose và các đường đơn, khi tiêu thụ quá nhiều có thể gây đầy bụng, khó tiêu, đau bụng, thậm chí tiêu chảy. Lượng đường vượt quá khả năng hấp thu của ruột non sẽ gây lên men và sinh khí, dẫn đến đau quặn bụng, đầy hơi hoặc táo bón.

Người bị hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc đường tiêu hóa nhạy cảm sẽ dễ gặp tình trạng này hơn. Ngay cả ở người bình thường, uống nhiều mật ong đặc khi đói cũng có thể làm tăng axit dạ dày, gây buồn nôn và ợ nóng, ảnh hưởng xấu đến niêm mạc đường tiêu hóa.

Tăng đường huyết, đái tháo đường

Mật ong chứa nhiều glucose và fructose, có chỉ số đường huyết (GI) tuy thấp hơn đường mía nhưng vẫn đủ làm tăng nhanh lượng đường máu nếu dùng quá liều. Ví dụ một thìa canh mật ong (~21g) chứa khoảng 16g đường. Ăn quá nhiều mật ong khiến đường huyết tăng vọt, nhất là ở người đái tháo đường, có thể khiến bệnh nặng thêm hoặc khó kiểm soát đường huyết.

Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, nam giới chỉ nên dùng khoảng 36g/ngày và nữ 24g/ngày, đồng thời tuyệt đối không cho trẻ em dưới 1 tuổi ăn mật ong để tránh ngộ độc botulism.

Tăng cân, béo phì

Mật ong cung cấp nhiều calo (khoảng 64 kcal cho 1 thìa cà phê) và các loại đường đơn dễ hấp thu. Nếu sử dụng quá độ, năng lượng dư thừa từ mật ong sẽ tích tụ dưới dạng mỡ. Nhiều chuyên gia cảnh báo ăn mật ong nhiều có thể dẫn đến tăng cân, thậm chí béo phì, nhất là với những người ít vận động hoặc không kiểm soát chế độ ăn. Mặc dù mật ong có một số axit tự nhiên hỗ trợ tiêu hóa, nhưng khi lượng calo tổng thể vượt nhu cầu, mật ong cũng như các chất ngọt khác sẽ thúc đẩy tích mỡ.

Sâu răng và hư hại răng miệng

Mật ong có độ dính cao, phần lớn thành phần là đường (khoảng 82% theo USDA). Đường trong mật ong bám lâu trên bề mặt răng, tạo môi trường cho vi khuẩn gây sâu răng phát triển. Ngoài ra, mật ong còn chứa axit tự nhiên (acid gluconic) có thể làm mòn men răng nếu để lưu lại miệng lâu. Các bác sĩ nha khoa khuyến cáo ăn quá nhiều mật ong dễ gây sâu răng, đặc biệt ở trẻ em hoặc những người vệ sinh răng kém.

Dị ứng và sốc phản vệ

Mặc dù hiếm gặp, nhưng một số người có thể bị dị ứng với thành phần trong mật ong (đặc biệt là phấn hoa hoặc protein của ong). Những người vốn bị viêm mũi dị ứng, hen suyễn hoặc mẫn cảm với ong thường có nguy cơ cao hơn. Biểu hiện dị ứng có thể từ nhẹ (sưng, mẩn ngứa trên da, viêm mũi, hắt hơi) đến nghiêm trọng (ho, khó thở, hạ huyết áp).

Trong trường hợp xấu nhất, mật ong có thể gây sốc phản vệ – một phản ứng toàn thân nghiêm trọng kèm theo chóng mặt, ngất xỉu, suy hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng. Mayo Clinic cũng ghi nhận mật ong có thể gây ra các triệu chứng như thở khò khè, mệt mỏi, buồn nôn, nôn mửa, đổ mồ hôi và ngất nếu người dùng quá nhạy cảm. Do đó, với người có tiền sử dị ứng hoa/côn trùng, tốt nhất hãy thử một lượng nhỏ mật ong trước rồi mới tăng dần.

Các triệu chứng toàn thân (hiện tượng “say mật ong”)

Dùng mật ong quá nhiều trong một lần hoặc lặp lại liên tục có thể gây chóng mặt, đau đầu, cảm giác mệt mỏi, buồn nôn, vã mồ hôi… Tương tự như “say rượu” nhưng ở mức độ nhẹ hơn, tình trạng này là do lượng đường cao và có thể do một số độc tố (nếu mật ong không thật sạch) làm hạ đường huyết đột ngột hoặc hạ huyết áp nhẹ.

Chúng ta ít khi gặp các triệu chứng này nếu dùng mật ong điều độ, nhưng đã có ghi nhận rằng uống quá nhiều mật ong đặc có thể khiến cơ thể mệt lả, chóng mặt, thậm chí ngất xỉu như khi bị say đường.

Ngộ độc Clostridium botulinum ở trẻ sơ sinh

Đây là một trong những tác hại nghiêm trọng nhất của mật ong nếu dùng sai đối tượng. Mật ong nguyên chất có thể chứa bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum. Ở trẻ dưới 12 tháng, hệ tiêu hóa còn non yếu không đủ để tiêu diệt các bào tử này.

Nếu cho bé ăn mật ong, bào tử có thể phát triển thành độc tố gây ngộ độc botulinum, dẫn đến suy hô hấp, liệt cơ, tiểu ra máu, và các triệu chứng nặng khác. Đó là lý do tuyệt đối cấm cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong dưới bất kỳ hình thức nào. Trên báo cáo của Mayo Clinic cũng nhấn mạnh “không bao giờ cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong dù chỉ một chút” vì nguy cơ botulism.

Ngoài ra, một số lưu ý khác khi lạm dụng mật ong mà người dùng cần biết: mật ong “tươi” từ mùa hoa độc (ví dụ hoa đỗ quyên, cây kê hoa) có thể chứa độc tố (grayanotoxin) gây hạ huyết áp nặng, hoa mắt, đau ngực hoặc rối loạn nhịp tim. V

iệc sử dụng mật ong không rõ nguồn gốc, đã qua pha chế hoặc đun nấu (mật ong giả, mật ong chứa hóa chất) cũng làm tăng nguy cơ hại sức khỏe. Chuyên gia cảnh báo nên chọn mật ong nguyên chất, đa hoa thu hoạch đúng mùa để hạn chế các độc tố và tạp chất.

Đối tượng cần thận trọng khi dùng mật ong

Mật ong thường an toàn cho người lớn và trẻ từ 1 tuổi trở lên, miễn là không bị dị ứng. Tuy nhiên, một số nhóm người sau đây cần đặc biệt lưu ý hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng mật ong:

• Trẻ em dưới 1 tuổi: Đã nêu ở trên, trẻ sơ sinh rất dễ bị ngộ độc botulism từ mật ong. Phải tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn “cấm cho trẻ dưới 12 tháng ăn mật ong”.
• Người bị đái tháo đường: Vì mật ong làm tăng đường huyết, người tiểu đường nên hạn chế hoặc tính toán thật kỹ lượng mật ong đưa vào khẩu phần. Một số chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị đường hấp thu nhanh như mật ong nên chiếm dưới 10% nhóm tinh bột hoặc dưới 6% tổng năng lượng.
• Người bị rối loạn tiêu hóa (IBS, hội chứng ruột kích thích): Theo VnExpress, mật ong là một thực phẩm FODMAP có thể làm nặng thêm triệu chứng đầy hơi, táo bón ở người IBS. Do vậy họ nên thận trọng lượng dùng mật ong hàng ngày.
• Người bị dị ứng hoặc hen suyễn: Đối tượng này nên thử phản ứng dị ứng trước khi dùng mật ong. Nếu từng bị nổi mề đay, khó thở sau khi ăn phấn hoa hoặc ong đốt, hãy cân nhắc tránh dùng mật ong nhiều.
• Người cao huyết áp: Mật ong có thể tạo cảm giác hạ áp thoáng qua. Theo baomoi, mật ong giàu oligosaccharide có khả năng hạ huyết áp đáng kể – điều này tốt cho người cao huyết áp, nhưng nếu uống quá nhiều có thể khiến huyết áp giảm quá thấp, gây mệt mỏi, chóng mặt. Nên đo huyết áp kiểm soát khi có thói quen uống mật ong thường xuyên.
• Người có vấn đề răng miệng: Nếu bạn dễ bị sâu răng hoặc viêm nướu, việc sử dụng mật ong hàng ngày cần kết hợp đánh răng, xúc miệng thật kỹ để hạn chế đường lưu lại trên răng.

Lời khuyên khi sử dụng mật ong

Để tận dụng lợi ích và giảm tối đa rủi ro, hãy tuân thủ một số nguyên tắc sau khi dùng mật ong:

• Giới hạn liều lượng hợp lý: Đối với người lớn, nên dùng mật ong vừa phải, khoảng 1–2 thìa cà phê mỗi lần, tối đa 2–3 thìa canh (khoảng 30–40g) mỗi ngày. Con số này tương đương khuyến nghị của WHO và các tổ chức dinh dưỡng hàng đầu thế giới. Tránh dùng mật ong quá đặc hoặc quá nhiều đường bổ sung.
• Không dùng mật ong khi đói: Nhiều ý kiến cho rằng uống mật ong vào buổi sáng hoặc trước khi ngủ có lợi, nhưng nếu uống khi bụng đói (đặc biệt là nước mật ong nóng lúc sáng sớm), có thể gây chóng mặt, buồn nôn do đường huyết thay đổi đột ngột và tăng tiết axit dạ dày. VnExpress khuyên nên ăn một chút gì đó trước khi uống mật ong hoặc dùng sau bữa ăn để tránh cảm giác khó chịu.
• Pha mật ong đúng cách: Tránh pha mật ong với nước quá nóng (trên 60°C), vì nhiệt độ cao có thể phân hủy các enzyme và dưỡng chất tốt. Hòa mật ong với nước ấm (dưới 50–60°C) hoặc thêm vào món lạnh (trà ấm, sữa…) là tốt. Không nên hâm mật ong trong nồi kim loại có chất liệu kém, vì tính axit của mật có thể phản ứng với một số kim loại, làm sinh ra ion kim loại hòa tan gây hại sức khỏe. Tốt nhất pha bằng thìa gỗ hoặc thủy tinh.
• Chọn mua mật ong nguyên chất: Nên mua mật ong có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên mật ong hoa đa dạng, mật ong rừng hoặc mật ong hoa đơn liều được kiểm nghiệm chất lượng. Tránh mua mật ong đã pha đường, mật ong nhân tạo hoặc bảo quản bằng hóa chất. Mật ong nguyên chất không chỉ ngon hơn mà còn ít gặp rủi ro ngộ độc và tác hại hơn.
• Kết hợp lối sống lành mạnh: Mật ong không phải “thần dược” nếu dùng thay cho chế độ ăn đa dạng và lối sống lành mạnh. Để giảm thiểu tác dụng phụ, hãy ăn uống đủ chất, tăng rau củ quả và chất xơ (giúp giảm hấp thu đường), tập thể dục đều đặn, và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đặc biệt, những người mắc bệnh mạn tính (đái tháo đường, tim mạch) cần trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng mật ong trong khẩu phần hằng ngày.

>>>Có thể bạn chưa biết:

Các thời điểm vàng để uống mật ong.

Những lợi ích tuyệt vời của mật ong.

Mật ong là một thực phẩm tự nhiên có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe nếu được dùng đúng liều lượng và đúng đối tượng. Tuy nhiên, “lợi thì có lợi, hại thì có hại” – việc lạm dụng mật ong (ăn quá nhiều, pha quá đặc hoặc dùng không đúng cách) sẽ dẫn đến nhiều tác dụng phụ không mong muốn.

Các tác dụng phụ kể trên – từ rối loạn tiêu hóa, tăng đường huyết, sâu răng, cho đến dị ứng nghiêm trọng hoặc ngộ độc ở trẻ sơ sinh – đều đã được ghi nhận trong tài liệu y tế và nghiên cứu (xem chi tiết các nguồn dưới đây).

Vì vậy, để lợi thì được lợi mà hại thì tránh, mỗi người nên sử dụng mật ong một cách điều độ, chỉ khoảng vài thìa mỗi ngày và kết hợp với chế độ ăn hợp lý. Luôn nhớ tuân thủ khuyến nghị sức khỏe: trẻ dưới 1 tuổi không ăn mật ong, người tiểu đường hạn chế, tránh uống mật ong khi đói, và chọn mật ong nguyên chất. Chỉ khi đó, “thần dược” mật ong mới thực sự là người bạn đồng hành tốt cho sức khỏe, chứ không phải tác nhân gây hại.